Spannende reconstructie, deels uit nieuwe bronnen, van de radio in oorlogstijd

Tijdens de Tweede Wereldoorlog woedde er een hevige propagandastrijd tussen Radio Oranje, de spreekbuis van de Nederlandse regering in ballingschap in Londen, en de door de Duitsers aangestuurde Rijksomroep in Hilversum, compleet met zwarte zenders en misleidende berichten zoals je die tegenwoordig op sociale media tegenkomt. 

Na de bevrijding van het zuiden verscheen Radio Herrijzend Nederland ten tonele: de ‘zender op vrije vaderlandse grond’, mogelijk gemaakt door een in het geheim ontwikkelde Philips-zendinstallatie in Eindhoven.

Ook na de bevrijding bleef de strijd voortduren, ditmaal tussen Herrijzend Nederland en de oude publieke omroepen. In de ogen van de regering hadden die omroepen tijdens de bezetting gecollaboreerd met de Duitsers. Er volgden zuiveringsprocedures en een strafrechtelijk onderzoek naar de omroepbestuurders. Uiteindelijk leidde dit, tachtig jaar geleden, tot een moeizaam compromis, waarbij de omroepzuilen opnieuw de overhand kregen. De katholieke, socialistische en protestantse zuilen verlangden simpelweg naar hun vertrouwde radiostemmen.

Journalist Jan Libbenga reconstrueert, mede op basis van het in 2025 vrijgegeven oorlogsarchief, zeven bewogen jaren die de basis vormden van de huidige Nederlandse radio en televisie.

Het boek Oorlog op de radio, uitgegeven door De Kring, wordt voorjaar 2026 verwacht.

Herrijzend Nederland: Radio in Oorlogstijd, een tiendelige podcastserie van Beeld & Geluid

Radio maken tijdens de Tweede Wereldoorlog in een land dat deels bevrijd is, maar waar elders nog oorlog woedt. In de tiendelige podcastserie Herrijzend Nederland: Radio in Oorlogstijd, eerder in 2025 uitgezonden, hoor je aan de hand van talrijke unieke fragmenten - afkomstig uit het archief van Beeld & Geluid - van Herrijzend Nederland, Radio Oranje en de genazificeerde Nederlandsche Omroep in Hilversum hoe de zenders de hoofden en harten van de luisteraars proberen te veroveren.

Als in september 1944 Eindhoven wordt bevrijd van de Tweede Wereldoorlog, treffen de geallieerden er een in het geheim gebouwde radiozender aan. Met veel improvisatietalent kan de zender al drie weken later beginnen met uitzenden, onder de naam Radio Herrijzend Nederland. Eindelijk klinkt het 'vrije woord' weer vanaf Nederlandse bodem. Maar terwijl het bevrijde deel van Nederland feestviert, gaat de rest van het land een kille hongerwinter en toenemende repressie tegemoet. De kersverse programmamakers moeten spitsroeden lopen om vreugde te combineren met compassie en verzet.

Deze audioserie van Beeld & Geluid en Peter de Ruiter gaat over radiomaken in oorlogstijd. Met originele audiofragmenten en diepgravende interviews met historici vertelt de podcast Herrijzend Nederland: Radio in Oorlogstijd een krachtig verhaal over veerkracht, propaganda en de verbindende kracht van radio. Een unieke blik op vrijheid, gevangen in geluid.. Ook komt naar voren hoe de strijd zich in het laatste oorlogsjaar afspeelt. Hoe kwam Nederland door de Hongerwinter, hoe weerde het verzet zich en hoe bedrijven massamedia hun propaganda? Wat was de rol van de radio? En waarom bleef het op de radio zo stil over de Jodenvervolging?

Invasie Normandië, Radio Oranje

Presentator George Sluizer kondigt op 6 juni 1944 de invasie in Normandië aan op Radio Oranje. Sluizer werkte eerst voor Radio Vrij Nederland, vluchtte naar Londen en werd daar één van de stemmen voor Radio Oranje.