Vertrouwensman

Als de Duitsers in 1940 Hilversum binnenvallen, mogen de omroepen in eerste instantie gewoon blijven uitzenden, zij het onder strenge controle van de Duitse omroepleiders. Uiteindelijk wordt Gerard Bosman, door pater Dito binnengehaald als 'een persoon van standing, van goede katholieke huize, met universitaire graad, iemand beschikkend over savoir vivre in de goede zin', aangewezen als vertrouwensman voor de Duitsers. Zijn geheime NSB-lidmaatschap is dan nog niet bij de directie bekend. 

Door JAN LIBBENGA

Als hij Bosman 1941 in Bussum, waar hij woont, steeds meer verhalen rondgaan over zijn Duitse sympathieën zoekt hij contact met een bevriende rector uit Amersfoort, die in een verhoor verklaart: 'Bosman was alleen in zijn studententijd (1933) overtuigd tegenstander van de NSB geworden. Reeds in 1934 was hij uit de partij gegaan. Ofschoon hij sindsdien nooit meer contributie had betaald hield men hem in NSB-kringen toch nog voor lid, omdat hij zijn lidmaatschap nooit officieel had herroepen. Hij liet hen in de waan dat hij meende door het fingeren van het lidmaatschap der NSB  in zijn leidende positie bij de radio-omroep meer invloed ten goede te kunnen uitoefenen.'

Bosman blijkt ook de geestelijke vader van het omstreden cabaret Paulus de Ruiter. Hij heeft inleidende besprekingen gevoerd over dat cabaret met Jacques van Tol, maar zich daarna niet meer mee bemoeid. Ook heeft hij teksten voor hoorspelen geschreven, waarbij zelfs zijn naaste medewerkers versteld stonden van de antibolsjewistische inhoud. 

Vanaf 1942 wordt Bosman actief voor het verzet en speelt hij informatie over de Nederlandsche Omroep door aan de Ordedienst, zoals functionarissen, tijdstippen van politieke uitzendingen, de inhoud daarvan en veranderingen op technisch gebied. Uiteindelijk leiden deze contacten tot een intensieve samenwerking met Frederik (Frits) Nieuwenhuijsen, een belangrijke Nederlandse verzetsstrijder in de Tweede Wereldoorlog, die onder meer verbonden was met het Nationaal Comité van Verzet en de Contactcommissie van de Illegaliteit. Bosman weet de Italiaanse consul zelfs te overreden om auto's, wapens, valse papieren en gelegenheid tot onderduiken beschikbaar te stellen. 

Een oud-verzetsman noemt de samenwerking met Bosman ‘zeer vruchtbaar’. Hij is als chauffeur zelfs betrokken bij het vervoer van wapens en het verstrekken ven voorlopige Italiaanse paspoorten aan Canadese parachutisten. 'Mij is nooit gebleken dat Bosman de nationaalsocialistische gedachte was toegedaan. Hij uitte zich wel vaal in anticommunistische zin.'

Maar ondanks zijn inzet voor het verzet ontkomt Bosman niet aan zijn straf. Hij krijgt drie jaar gevangenisstraf, in hoger beroep gaat er een jaartje af. De Raad van Cassatie wel best geloven dat Bosman het verzet heeft geholpen, maar vindt dat hij door de medewerking aan de bezetter 'de grens van het geoorloofde op bedenkelijke wijze heeft overschreden.'

Meer over de de omroep in Hilversum in het boek Oorlog op de radio